କବିତ୍ୱ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ଶକ୍ତି । ଏହା ଯେତେବେଳେ ଅବତରଣ କରେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଅସାଧାରଣ ପାଲଟିଯାଏ । ଏହି ଶକ୍ତି ବଳରେ ସମଗ୍ର ଜୀବଜଗତରେ କଳାପ୍ରାଣତା, କଳ୍ପନା ପ୍ରବଣତା ଚିରଜାଗ୍ରତ ରହିଛି । ସଂସ୍କୃତି ତଥା ସଭ୍ୟତାର କ୍ରମ ଉତ୍ତରିତ ପଥ ଆହୁରି ଉଜ୍ୱଳ ଦିଶୁଛି ।

ବ୍ୟାସ, ବାଲ୍ମିକୀ, ହୋମର, ଚସରଙ୍କଠାରୁ ଆଜିଯାଏ ଅସଂଖ୍ୟ କବି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ସେହି ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ମହାକାଳ ବକ୍ଷରେ ସେମାନଙ୍କ କୃତିତ୍ୱ ଭାସ୍ୱର ରହିଛି । ଦିନେ ବେଦକୁ ଶୁଣି ଶୁଣି ମନେ ରଖିବାକୁ ହେଉଥିଲା ବୋଲି ବେଦର ଅନ୍ୟନାମ ‘ଶ୍ରୁତି’ । ପୁଣି ଲିପି ଆବିଷ୍କାର ହେଲା । ମୁଦ୍ରାଯନ୍ତ୍ର ଆସିଲା । ସାହିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କରିବା ଓ ଅତୀତକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସହିତ ଯୋଡିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ପୁଣି ଆସିଲାଣି ଡିଜିଟାଲ ଯୁଗ । ଆଉ କାଗଜ କଲମ ଲୋଡା ପଡିବନି । ଏଭଳି ଦୃତ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ସମୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ଗବେଷକ ଡକ୍ଟର ରମେଶ ପ୍ରସାଦ ମହାନ୍ତିଙ୍କର ପ୍ରଥମ କବିତା ସଂକଳନ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି । ଏହା ଓଡିଆ କାବ୍ୟଜଗତ ପାଇଁ ଆଶା ଓ ଆଶ୍ୱାସନାର କଥା ।

ଏହି ସଂକଳନର ଶୀର୍ଷକ ‘ଭୋକ’, ଯେଉଁଥିରେ ୫୨ ଟି କବିତା ସଂକଳିତ ହୋଇଛି । ଭୋକ ଅଛି ବୋଲି ତ ସଂସାର ଚାଲିଛି । ଏହି ଭୋକ ସଭ୍ୟତାକୁ କର୍ମପ୍ରବଣ କରି ରଖିଛି । ଦେହ, ମନ, ଆତ୍ମା ଏପରିକି କଳାପ୍ରାଣତାର ଭୋକ ରହିଛି । ଏହି ସଂକଳନର କବିତା ଗୁଡିକରେ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଠାରୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ଜୀବନ, ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀବନ ତଥା ପାରିବାରିକ ଜୀବନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଏ କବିତା ଗୁଡିକରେ ଅଧିକ । କବି ଯାହା ଚାହିଁଛନ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି । ଏପରିକି ରାଜନୀତିକୁ କଟାକ୍ଷ କରିବାକୁ ସେ ଭୁଲି ନାହାନ୍ତି । ସବୁ ଭିତରେ ମଣିଷପଣିଆର ସୁବାସ ତାଙ୍କୁ ସହାନୁଭୂତିସିକ୍ତ କରିଛି । ଅନୁଭୂତି ନଥିଲେ ସହାନୁଭୂତି ଗଭୀର ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହା ପରୀକ୍ଷିତ ସତ୍ୟ – ସେହି ସହାନୁଭୂତି ଏ କବିତା ସଂକଳନର ମଞ୍ଜରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଅନେକତ୍ର ସରଳ ସୁକୁମାର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଭାଷାର ଭାବମୟ ପ୍ରୟୋଗ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷଣୀୟ ।

“Bihwala Belabhumi O Anyanya Kabita” is a compilation of fifty poems of Odisha Sahitya Academy and Central Sahitya Academy winning poet Gopalakrushna Rath by his wife and author Dr. Kiranbala Rath. Poet Gopalakrushna Rath’s poems portray different aspects of life with deep philosophy in subtle words.

“ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମତେ କେହି ଦୟା କରିବ

ନାହିିଁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି । ଶୋକସଂତପ୍ତ

ପରିବାରକୁ ମୋର ସଂବେଦନଶୀଳ

ଶୋକ ଓ ସାଂତ୍ୱନାର ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇବନି,

ସମ୍ବାଦପତ୍ରରେ ଅକ୍ଷରଟିଏ ଛପାଇବନି,

ସ୍ମୃତି ସଭାର ଆୟୋଜନ କରିବ ନାହିଁ,

ମୋ ଶ୍ରାଦ୍ଧବାର୍ଷିକୀ କି ଜୟନ୍ତୀ ପାଳିବ

ନାହିଁ, ମୋର ଅପ୍ରକାଶିତ ପାଂଡୁଲିପି ସବୁକୁ ମୋ

ଚିତା ଭସ୍ମରେ ବିସର୍ଜନ ଦେବ, କାହା

ପାଖେ ଭୁଲରେ ହେଲେ ବି କହିବ ନାହିଁ

ବିଷାଦଯୋଗର ଜଣେ କବି ଭଳି କବିଟିଏ ଥିଲା ।”

ମୋର ଏଇ ଅଂତିମ ଅନୁରୋଧଟି ରଖିପାରିଲେ ଆତ୍ମା ମୋର ପରମ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିବ ପରଲୋକରେ । ପରଲୋକଗତ ମଣିଷ ପାଇଁ ଦୟା, ଅନୁକଂପା ଦେଖାଇବା ଚରମ ମୂର୍ଖତା । ନିରବରେ ତାକୁ ତା ବାଟ ଛାଡ଼ି ଦେବାର କଥା ।

ନିରବତା ହିଁ ଏ ଜୀବନ ପାଇଁ ମୋର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପହାର । ଯଶ, ସମ୍ମାନ, ଭୋଗ, ଏ୍ୟୌଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ଉପଢ଼ୌକନ, ଅଳଂକାର ପ୍ରତି ମୋର ଲୋଭ ନାହିଁ, ମୋର କୌଣସି ଉଚ୍ଚାଶା ନାହିଁ, ମୋହ ଦୁର୍ବଳତା ନାହିଁ । ଉତ୍ତର ପୁରୁଷମାନେ ମୋର ଅଜବ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ । ନିଜ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅଂଧାରିଆ ରାସ୍ତାଟି ମୁଁ ବାଛିନେଇଛି, ଭୁଲରେହେଲେ ବି ବୁଡ଼ି ଯାଉଥିବା ଆଦିମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ନହେଉ । ନିଜର ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ୟୟ ଓ ବିଶ୍ୱାସକୁ ନେଇ ବଞ୍ଚନ୍ତୁ ସେମାନେ । ସେମାନେ ନୂଆ ଭାଷାରେ ନୂଆ ଶତାବ୍ଦୀର ଇତିହାସ ଲେଖନ୍ତୁ ।

—— ଫନୀ ମହାଂତି, ୧୩ ଡିସେମ୍ବର, ୨୦୨୪, ଭୁବନେଶ୍ୱର

ବର୍ତ୍ତମାନ କବିତାର ଅବକ୍ଷୟ ଘଟିଛି। ୧୯୬୦ ମସିହା ପରେ ଆଧୁନିକ କବିତା ନାମରେ ଉଦ୍ଭଟ କବିତା ସବୁ ଲେଖା ଯିବାରୁ କବିତା ସମାଜ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ଗଲା। ଚାହିଦା ନଥିବାରୁ ପ୍ରକାଶକମାନେ କବିତା ଗ୍ରନ୍ଥ ଛାପିଲେ ନାହିଁ। ଯଦି ଛାପିଲେ କବିଠାରୁ ପ୍ରକାଶନ ଖର୍ଚ୍ଚ ନେଇ ଛାପିଲେ କବିକୁ ରୟାଲଟି ଦେବା ତ ଦୂରର କଥା। ପ୍ରକାଶକମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସରକାର ପାଠାଗାରମାନଙ୍କୁ ଦେବାକୁ କିଛି ବହି ଯଦି କ୍ରୟ କଲେ ତେବେ ପ୍ରକାଶନର କିଛି ଖର୍ଚ୍ଚ ଉଠିବ ତ ଉଠିବ ନଚେତ୍ ନାହିଁ। ସେହି କିଛି ଖର୍ଚ୍ଚରେ କବି ବା ଲେଖକର ଭାଗ ନାହିଁ। କବିତା କବିକୁ ରୋଜଗାର ଦେଇ ପାରୁନାହିଁ। ନିଜ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଦୁଇ ଚାରିଖଣ୍ଡ ବହି ଛାପିଲେ ବିଲବାଡ଼ି ଘରଦ୍ୱାର ବନ୍ଧା ବା ବିକ୍ରୀ ହୋଇ ଯାଉଛି। ମାଗଣା ବାଣ୍ଟିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ନେଉ ନାହାନ୍ତି। ଯେହେତୁ ପାଠକ ସାହିତ୍ୟଠାରୁ ଦୂରେଇ ଗଲେଣି ତେଣୁ ସାହିତ୍ୟ ପାଠକର ନିକଟତର ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସରକାର ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟତା ମୂଳକ ଭାବେ ଏକ ହଜାର ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର ମନପସନ୍ଦର ସାହିତ୍ୟ ବହି ଯୋଗାଇ ଦେଲେ ଗଳ୍ପ, କବିତା, ଉପନ୍ୟାସ ଆଦି ପାଞ୍ଚଲକ୍ଷ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଘରେ ପହଞ୍ôଚ ଯିବ। ସେମାନେ ତାହାକୁ ନିଜେ ପଢ଼ି ପାରିବେ, ଉପହାର ଦେଇପାରିବେ ବା ଘରେ ପାରିବାରିକ ପାଠାଗାର କରି ପାରିବେ। ଫଳରେ ପ୍ରକାଶନ ଶିଳ୍ପ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯିବ ଓ କବି ଲେଖକମାନେ କିଛି ରୟାଲିଟି ପାଇବେ।

କେବଳ ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତା ଭବନ କରିଦେଲେ ଭାଷା ପ୍ରୀତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଯିବନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ମାନସିକତାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ। ସେଥିପାଇଁ ଘରେ ଘରେ ଓଡ଼ିଆ ପୋଥି ପହଞ୍ôଚଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପଇସା ଦେଇ କିଣିଥିଲେ ଲୋକେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ ହେବେ। ସରକାର କିଣି ମାଗଣା ବାଣ୍ଟିଲେ ଲୋକେ ଦୋକାନରେ କେ.ଜି. ଦରରେ ବିକ୍ରୀ କରିଦେବେ। ପ୍ରତି ଅଫିସକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ଜାରୀ କରିବାପାଇଁ ସରକାରଙ୍କୁ ଅର୍ଥବ୍ୟୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। କେବଳ ଯାହା ପୋଷ୍ଟାଲ୍ ଧର୍ମ୍ମ ବହନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।