କବିତା ହେଉଛି ବାସ୍ତବତାର କଳାତ୍ମକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି । ସେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉ କି ପ୍ରେମ, ବିରାଗ ହେଉ କି ସମ୍ମୋହନ, ସ୍ୱପ୍ନ ହେଉକି ବାସ୍ତବତା, ଦୁଃଖ ହେଉକି ସୁଖ, ମୋହ ହେଉକି ମୁକ୍ତି – ସବୁର ନିର୍ମମ ବାସ୍ତବତାକୁ ଯେଉଁ କବି ନିଜେ ଚିହ୍ନି ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନେଇ ଦେବା ସହିତ ସାର୍ବକାଳିକ ସତ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିଏ ତାର ଶବ୍ଦଶକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ସେତେବେଳେ ତା’ର କବିପଣ ସାର୍ଥକ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସେହି ସୃଷ୍ଟି କାଳଜୟୀ ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଆଦୃତି ଲାଭ କରେ । ମଣିଷର ଜୀବନ ହିଁ ଏ କବିତାର ଶାଶ୍ୱତ ପୁଞ୍ଜି । ସମୟର ବିବର୍ତ୍ତିତ ଧାରାରେ ନାନା ଚିନ୍ତାଚେତନାର ସଂଘର୍ଷରେ ବିଶ୍ୱ ଯେତେବେଳେ କଡ ଲେଉଟାଏ, ସେତେବେଳେ ସମାଜ, ସଂସ୍କୃତି, ରାଜନୀତି ତଥା ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ବିବର୍ତ୍ତିତ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଜୀବନ୍ତ ସାକ୍ଷୀ ହେଉଛି କାଳଜୟୀ କବିତା । ଏହି ସାର୍ବିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ‘ଶହେଟି କାଳଜୟୀ ଓଡିଆ କବିତା’ ଆଧୁନିକ ଓଡିଆ କବିତାର ଏକ ସାର୍ଥକ ସଂକଳନ । ଏଥିରେ ୧୮୪୩ରୁ ୧୯୫୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା କବିଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧି ସ୍ଥାନୀୟ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବଦ୍ୟୋତନା ଓ ରୂପ ବୈଚିତ୍ର]୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ) କାବ୍ୟାଂଶ ବା କବିତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । Poets include: Fakir Mohan Senapati, Radhanath Ray, Gobind Rath, Bhima Bhoi, Madhusudan Rao, Gangadhar Meher, Chintamani Mohanty, Nanda Kishore Bal, Gopabandhu Das, Nilakanth Das, Padmacharan Pattanayak, Godabarisha Mishra, Laxmikant Mohapatra, Birakishor Das, Banchhanidhi Mohanty, Godabarisha Mohapatra, Kuntala Kumari Sabat, Kalindi Charan Panigrahi, Annada Shankar Ray, Baikunthanath Patnaik, Mayadhar Mansinha, Khageswar Seth, Nirmala Devi, Radhamohan Gadnayak, Krushna Chandra Tripathy, Ananta Patnaik, Laxmidhar Nayak, Kunjabihari Dash, Sachidananda Routray, Gyanidra Burma, Raghunath Das, Binod Chandra Nayak, Manmohan Mishra, Banchhanidhi Das, Guruprasad Mohanty, Gopal Chandra Mishra, Benudhar Rout, Janaki Ballabha Mohanty, Bhanuji Rao, Bidyut Prabha Debi, Hemakanta Acharya, Satyananda Champatiray, Chintamani Behera, Jayant Mahapatra, Durga Charan Parida, Umashankar Panda, Rabi Singh, Krushna Charan Behera, Jibanananda Pani, Ramakant Rath, Brahmotri Mohanty, Sarat Chandra Pradhan, Manorama Mohapatra, Murari Jena, Kamalakanta Lenka, Mangulu Charan Biswal, Srinibas Udgata, Nrusingh Kumar Rath, Jagannath Prasad Das, Brajanath Rath, Bibhudutta Mishra, Sitakant Mohapatra, Bibekananda Jena, Sourindra Barik, Deepak Mishra, Banshidhar Sarangi, Harihar Mishra, Prasanna Kumar Mishra, Soubhagya Kumar Mishra, Shailaja Rabi, Nityananda Nayak, Praharaj Satyanarayan Nanda, Saroj Ranjan Mohanty, Laxminarayan Mohapatra, Dillip Das, Prabhakar Satpathy, Pramod Kumar Mohanty, Niranjan Padhi, Rajendra Kishore Panda, Phani Mohanty, Pratibha Satpathy, Haraprasad Das and many more.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯାଏ । ସେ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣିବାକୁ ସମସ୍ତେ, ଏପରି କି ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ବାଧ୍ୟ । ସେ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଏକାଧାରରେ ସରଳ ଓ ଜଟିଳ । ଛୋଟ ଛୁଆଟିଏ ମରିଗଲେ ସେ ସାହିତ୍ୟ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ କାଠଗଡ଼ାରେ ଠିଆ କରାଇଦିଏ । କୌଣସି ଅହେତୁକ ଶାସ୍ତିରେ କେହି ନିର୍ଯ୍ୟାତିତ ହେଲେ ସେ ସାହିତ୍ୟ ସଚରାଚରଠାରୁ କୈଫିୟତ୍ ତଲବ୍ କରେ । ସାହିତ୍ୟିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସଭ୍ୟତା ହେଉଛି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ଯେଉଁଦିନ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯାଉନାହିଁ- ସେଦିନ ସଭ୍ୟତାର ପରିସମାପ୍ତି ଘଟିଛି ବୋଲି ଧରିନିଆଯାଇପାରେ । ଯଦି ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାର ଐତିହ୍ୟରୁ ନିଜକୁ ଅଲଗା କରି ରଖେ ବା କୋଳାହଳମୟ ପ୍ରଶଂସା ଭିତରେ ନିଜର ସ୍ୱର ଲୀନ ହେବାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଆଉ ସାହିତ୍ୟିକ ହୋଇ ରହିବ ନାହିଁ; ହେବ ଏକ ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ ପରମ୍ପରାର ମଡ଼ାଚଣ୍ଡିଆ ।

ଯେତେବେଳେ ଏପରି ପରିସ୍ଥିତି ଉପୁଜେ, ଯେତେବେଳେ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସବୁଆଡ଼େ ହାଟବଜାରରେ କୋଳାହଳ ଶୁଭେ, ସେତେବେଳେ ସାହିତ୍ୟ ଲେଖାଯିବ ନିଶ୍ଚୟ, କିନ୍ତୁ ସେ ସାହିତ୍ୟର ସଭ୍ୟତା ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରାୟ ରହିବ ନାହିଁ । ଗଲା କେତେବର୍ଷ ଭିତରେ ପୃଥିବୀର ଛାପାଖାନାମାନଙ୍କରୁ ଯେତେ ସାହିତ୍ୟ ବାହାରିଛି ଇତିହାସରେ ତାର ପଟାନ୍ତର ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଭିତରୁ ଅଧିକାଂଶ ଅଳ୍ପ କେତେଦିନ ପରେ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି । ତାର କାରଣ ହେଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମ ସଭ୍ୟତାର ଅଂଶ ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ତାର ପ୍ରତିକୂଳପନ୍ଥୀ । ସେଗୁଡ଼ିକର ରଚୟିତାମାନଙ୍କର କିଛି କିଛି କଳ୍ପନାଶକ୍ତି ଏବଂ ଭାଷାବିନ୍ୟାସରେ ପଟୁତା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣାବୋଧ ଆମକୁ ଏପରି ଏକ ଜାଗାକୁ ନେଇଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକାକାର ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟର ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରସଙ୍ଗ ତାହା ଏ କଳ୍ପନାଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ମାର୍ଜ୍ଜିତ କରିନାହିା । – ରମାକାନ୍ତ ରଥ

ନିଃସନ୍ଦେହରେ “ଖେତପୁରାଣ” ଅଖିଳଙ୍କ ଏକ ଅନବଦ୍ୟ କୃତି । ଏଥିରେ ସନ୍ନିହିତ ପ୍ରତେକ୍ୟଟି କବିତା କାହାଣୀ ଧର୍ମୀ । କବିତାର ଶବ୍ଦଚର୍ଯ୍ୟା ସରଳ ଓ ଲୌକିକତାରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବନ୍ତ । ଲକ୍ଷଣୀୟ ଭାବରେ ଏଥିରେ କଳାହାଣ୍ଡି ମାଟିର ଭାଷାର, ମୂଳନିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ସମସ୍ତ ସରଳ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟକୁ ଭେଟିହୁଏ । ସର୍ବୋପରି କବିତାଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକଗୀତଛନ୍ଦର ସଫଳ ପ୍ରୟୋଗ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ପାଇଁ ଅବଶ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତମୂଳକ ଭାବରେ ଅଭିନବ ଶ୍ରୁତି ସୁଖଦ । “ଖେତପୁରାଣ” ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ସହ ନିମ୍ନଜନର ସାଂସ୍କୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରକୁ କେବଳ ରୁଦ୍ଧିମନ୍ତ କରେ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟବାଦୀ- ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଆଗେଇ ନେବାର କାବ୍ୟିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ ରଖେ । “ଖେତପୁରାଣ”ରେ ମୂଳନିବାସୀର ଅସ୍ମିତାବୋଧ ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ସଂଘର୍ଷରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ଏଥିରେ ସନ୍ନିହିତ ଯେକୌଣସି କବିତା ଆମୂଳଚୂଳ ଏହାର ସୁଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ, ଯାହା ସାଧାରଣ ପାଠକଟିଏ ମଧ୍ୟ ହୃଦ୍]ବୋଧ କରିପାରେ । ଯେତେବେଳେ କବିତା ପାଠକଠାରୁ ଦୂରେଇଯାଉଛି ବୋଲି ହୁରିପଡ଼ିଛି, ଖେତପୁରାଣ ସେହି କୁଣ୍ଠିତ ଧାରା ବିପକ୍ଷରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିକଳ୍ପ ସୃଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ । ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଅଖିଳଙ୍କ ଏହି ସଂକଳନସ୍ଥ କବିତାଗୁଡ଼ିକ ଜନବାଦୀଧାରାର ଏକ ଏକ କ୍ଲାସିକ୍ ସୃଷ୍ଟି ରୂପରେ ନିଶ୍ଚୟ ଜନାଦୃତ ହେବ ।

“ମୁଁ ହିଁ ସର୍ବେସର୍ବା” ରୂପୀ ଏକ ମାନସିକ ରୋଗ ସେଇ ସମସ୍ତ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରିଛି ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ କ୍ଷମତା ରହିଛି କୌଣସି ନା କୌଣସି ରୂପରେ। ତେବେ ଏ କ୍ଷମତାର ଖିଅ ବାସ୍ତବରେ କୋଉଠି ଯାଇ ସରିଛି? ଯାହା ମୁଁ ଜୀବନର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅନୁଭୂତିରୁ ବୁଝିଛି ତାହା କ’ଣ ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି କରିଛନ୍ତି? ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ବାସ ଆପଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକେ ଦେଖିପାରିଥିବେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦର ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥା।