ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କାବ୍ୟ ବିତାନ’ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟ-କବିତାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଏକ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର କାବ୍ୟସଂକଳନ । ଏଥିରେ ମଧ୍ୟଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ସାହିତ୍ୟରଥୀ ଦୀନକୃଷ୍ଣ ଦାସଙ୍କ ‘ରସକଲ୍ଲୋଳ’ କାବ୍ୟର ଦ୍ୱିତୀୟ, ପଞ୍ଚଦଶ, ଷୋଡ଼ଶ ଓ ଚତୁତ୍ରିଂଶ ଛାନ୍ଦ, କବିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ‘କୋଟିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୁନ୍ଦରୀ’ କାବ୍ୟର ପ୍ରଥମ, ଷଷ୍ଠ, ଏକାଦଶ ଓ ପଞ୍ଚବିଂଶ ଛାନ୍ଦ, ବିଦଗ୍ଧକବି ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାରଙ୍କ ‘ବିଦଗ୍ଧ ଚିନ୍ତାମଣୀ’ କାବ୍ୟର ପ୍ରଥମ, ଚତୁର୍ଥ, ତ୍ରିଂଶ, ଦ୍ୱିଚତ୍ୱାରିଂଶ ଛାନ୍ଦ, କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥଙ୍କ ‘କ’ଠାରୁ ‘କ୍ଷ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଉତିରିଶ ଗୋଟି ଗୀତ ସମ୍ବଳିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ‘କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ରାନନ୍ଦ ଚମ୍ପୂ’, ଭକ୍ତକବି ଭକ୍ତଚରଣ ଦାସଙ୍କ ‘ମଥୁରା ମଙ୍ଗଳ’ କାବ୍ୟର ପଞ୍ଚମ, ଷଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟାଦଶ, ଊନତ୍ରିଂଶ ଛାନ୍ଦ ସମେତ ନବଚେତନାର ଯୁଗରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମହିମା ଧର୍ମ ତଥା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତନରେ ନିମଜ୍ଜିତ ଥିବା ସନ୍ଥକବି ଭୀମ ଭୋଇଙ୍କ ଶହେଟି ବୋଲି ସମ୍ବଳିତ ‘ସ୍ତୁତି ଚିନ୍ତାମଣୀ’ ପରି ଉଚ୍ଚାଙ୍ଗ କାବ୍ୟ-କବିତାଗୁଡ଼ିକ ସଂଗୃହିତ ହୋଇଛି । ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏହି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ଛନ୍ଦୋବଦ୍ଧ କାବ୍ୟାଂଶ ତଥା କବିତା ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ସଂକଳନୀ ଭିତରେ ଖୋଜିପାଇବାର ଏହା ଏକ ଅଭିନବ ପ୍ରୟାସ । ଆଶା କରୁଛୁ, ସଂକଳନସ୍ଥ କାବ୍ୟ-କବିତାଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ ସହଜରେ ପାଠକୀୟ ଆଦୃତିଲାଭ କରିପାରିବ ।

ଛବି ପରି ଏକ ଚମତ୍କାର ଗାଆଁରେ ବିତିଥିଲା ମୋ ପିଲାଦିନ। ତାହା ଥିଲା ମୋର ମାମୁ ଘର ଗାଆଁ। ମୋ ବୋଉ ଅସମୟରେ ସରଗର ତରା ହୋଇଗଲା ପରେ ଅଜା, ଆଈ, ମାମୁ, ମାଇଁ ଓ ମାଉସୀମାନଙ୍କ ମେଳରେ ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସ୍ନେହ ଓ ଭଲପାଇବାର ଶୀତଳ ଛୁଆଁରେ ବୋଉର ସ୍ମୃତି ମୋ ପାଇଁ ସମୟକ୍ରମେ ଝାପ୍]ସା ହୋଇ ଆସିଲା। ମାମୁ ଘର ଥିଲା ମୋ ଜୀବନର ନନ୍ଦନବନ, ବସନ୍ତର କୁଞ୍ଜ କାନନ, ଶରତର କୁଆଁରୀ ଜହ୍ନ ପୁଣି ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଶୀତ ଚନ୍ଦନ। ସେଇ ଗାଁ କଡ଼ରେ ଶୋଇଥିଲା ଏକ ସୁନ୍ଦର ନୀଳ-ସବୁଜ ପାହାଡ଼। ସେ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲା ଝରଣା, ପକ୍ଷୀର କାକଳିରେ ଭରିଯାଉଥିଲା ସେ ଅରଣ୍ୟ। ମାମୁ ଘରେ ଥିଲା ମୋ ଆଈ ଯିଏ ରାତିରେ ଶୋଇଲା ବେଳେ ସାଉଁଳୁ ଥିଲା ମୋ ମଥାକୁ ଆଉ ପରୀ ଗପ କହୁଥିଲା, ଶୁଣାଉଥିଲା ନାନା ବାୟା ଗୀତ ମୋ ଆଖି ନିଦରେ ଖୁନ୍ଦି ହୋଇଯିବା ଯାଏଁ। ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ରାନ୍ଧି ଦେଉଥିଲା ବଢ଼ାଭାତ। ଧୂଳିରେ ଖେଳି ଘରକୁ ଫେରିଲା ବେଳକୁ ଆଈ ତା’ ଶାଢ଼ୀ କାନିରେ ଝାଡ଼ି ଦେଉଥିଲା ମୋ ଦେହରୁ ଧୂଳି। ମାମୁ ମତେ କାନ୍ଧରେ ବସେଇ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ କାଚକେନ୍ଦୁ ପାଣିରେ ଭରା ଧୀରସାହି ପୋଖରୀକୁ। ମତେ ଗାଧୋଇ ପାଧୋଇ ପୋଖରୀ କୂଳରେ ବସେଇଦେଇ ନିଜେ ପାଣିରେ ପଶୁଥିଲେ। ମୋର ସେତେବେଳେ ଷୋଳପଣ ଇଚ୍ଛା ପୋଖରୀ ମଝିରେ ଫୁଟିଥିବା ନୀଳକଇଁ ତୋଳିବା ପାଇଁ । ପହଁରା ନଜାଣି ପୋଖରୀର ଦୀପଦଣ୍ଡି ଛୁଇଁବା ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲି।

ମାମୁ ମତେ ପିଲାଦିନେ ଚିହ୍ନେଇ ଦେଇଥିଲେ ତାଳ ଗଛ ଶୀର୍ଷରେ ଝୁଲୁଥିବା ବାୟା ଚଢ଼େଇର ବସା, ଗୁଞ୍ଜର ପୋକର ଚିକିମିକି ଦେହ, ପ୍ରଜାପତିର ଚିତ୍ରିତ ଡେଣା, ଗୁଣ୍ଡୁଚିମୂଷାର ପିଠିରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଆଉଁଷା ତିନିଟି ଧଳା ଗାର, ନଈ ଘାଟ, ବିଲବଣ ଆଉ ତୋଟାମାଳ।

ମାମୁ ଘର ଗାଁ କବିତାରେ ସେ ଗାଁ କଥା, ସେ ମାଟିରେ ଆତଯାତ ମଣିଷମାନଙ୍କ କଥା ରହିଛି। ଏବେ ସମୟ ବଦଳିଛି। ସମୟର ଝଡ ବଦଳେଇ ଦେଇଛି ସେ ଗାଁର ମାନଚିତ୍ର। ବଦଳିଛନ୍ତି ମଣିଷମାନେ। କେତେ ପାଣି ବୋହିଗଲାଣି ମାମୁ ଘର ଗାଁଠୁଁ କିଛି ଦୂରରେ ବହୁଥିବା ବୈତରଣୀ ନଈରେ। ବୈତରଣୀ କୂଳର ଇତିହାସ ଏବେ ସ୍ମୃତି। ମାମୁଘର ଗାଁ କବିତାଗୁଡ଼ିକରେ ମଧୁର, ବିଧୁର ସ୍ମୃତିଗୁଡ଼ିକର ରୋମନ୍ଥନ କରାଯାଇଛି।